Orang celik teknologi terkena scam bukanlah sesuatu yang pelik. Mangsa penipuan dalam talian bukan hanya terdiri daripada mereka yang kurang mahir menggunakan telefon atau aplikasi.
Golongan profesional, pengguna tegar media sosial dan mereka yang biasa melakukan transaksi perbankan dalam talian juga boleh terpedaya. Ini kerana scammer tidak semestinya menyerang kelemahan teknologi. Selalunya, mereka menyerang emosi dan cara manusia membuat keputusan.
Scammer Memanipulasi Emosi, Bukan Sekadar Teknologi
Penipu tidak semestinya perlu menggodam telefon atau memecahkan sistem keselamatan bank. Kadangkala mereka hanya perlu membuat mangsa berasa takut, teruja, kasihan atau terdesak.
Antara ayat yang sering digunakan ialah:
- “Akaun anda akan disekat hari ini.”
- “Terdapat transaksi mencurigakan dalam akaun anda.”
- “Anda mempunyai tunggakan yang perlu dibayar segera.”
- “Ini peluang pelaburan terhad.”
- “Anak anda terlibat dalam kemalangan.”
- “Jangan beritahu sesiapa kerana kes ini sedang disiasat.”
Apabila panik, kita cenderung mahu menyelesaikan masalah dengan segera. Pada ketika itu, perkara yang biasanya kelihatan mencurigakan mungkin tidak sempat dipersoalkan.
Sebab itulah seseorang yang mahir menggunakan aplikasi dan perbankan dalam talian masih boleh menjadi mangsa. Kemahiran menggunakan teknologi tidak semestinya melindungi kita daripada manipulasi emosi.
Maklumat Peribadi Menjadikan Cerita Lebih Meyakinkan
Media sosial memudahkan penipu mengumpulkan maklumat tentang seseorang. Nama penuh, tempat kerja, jawatan, ahli keluarga, lokasi dan aktiviti harian mungkin sudah tersedia secara terbuka.
Maklumat ini boleh digunakan untuk menjadikan cerita mereka lebih meyakinkan. Mesej yang menyebut nama ketua, syarikat atau ahli keluarga tentu kelihatan lebih dipercayai berbanding mesej rawak.
Ada juga penipu yang menggunakan akaun rakan atau ahli keluarga yang telah digodam. Oleh sebab mesej datang daripada akaun yang dikenali, mangsa mungkin terus percaya apabila diminta meminjamkan wang.
Terlalu Yakin Juga Boleh Menjadi Perangkap
Orang yang biasa menggunakan teknologi kadangkala yakin mereka mudah mengenali scam. Keyakinan ini boleh menyebabkan seseorang kurang berhati-hati apabila menerima mesej yang kelihatan kemas dan profesional.
Scam hari ini tidak semestinya mengandungi banyak kesalahan ejaan atau pautan yang kelihatan pelik. Teknologi AI boleh digunakan untuk menghasilkan mesej yang lebih meyakinkan, mencipta imej palsu dan meniru suara seseorang.
Oleh itu, ayat seperti “bahasanya nampak betul” atau “suaranya memang macam orang yang saya kenal” tidak lagi mencukupi untuk membuktikan sesuatu mesej itu benar.
Kita Mudah Terleka Ketika Sibuk atau Penat
Seseorang lebih mudah membuat kesilapan ketika sibuk, penat atau mengurus banyak perkara dalam satu masa.
Bayangkan anda menerima mesej yang kononnya daripada ketua ketika sedang menghadiri mesyuarat. Mesej itu meminta bayaran segera kepada pembekal. Disebabkan mahu menyelesaikan tugasan dengan cepat, anda mungkin tidak sempat memeriksa alamat e-mel atau menghubungi ketua melalui nombor yang biasa digunakan.
Scammer sengaja mewujudkan keadaan tergesa-gesa. Mereka tidak mahu mangsa mempunyai masa untuk berfikir, berbincang atau membuat semakan.
Kenali Tanda Amaran Scam
Berhati-hati apabila seseorang:
- Mendesak anda membuat bayaran dengan segera.
- Meminta urusan tersebut dirahsiakan.
- Mengarahkan wang dipindahkan ke “akaun selamat”.
- Meminta PIN, kata laluan, TAC atau OTP.
- Mengarahkan anda memasang aplikasi daripada pautan yang diberikan.
- Meminta anda berkongsi skrin telefon.
- Menjanjikan keuntungan besar dalam masa singkat.
- Meminta bayaran ke akaun peribadi yang berbeza daripada nama syarikat.
Bank Negara Malaysia tidak akan meminta orang ramai memindahkan wang ke akaun pihak ketiga untuk tujuan “simpanan selamat”. Bank juga tidak akan meminta PIN, kata laluan atau maklumat perbankan sulit melalui panggilan telefon, SMS atau e-mel.
Amalkan Kaedah Berhenti, Semak dan Sahkan
Kita tidak perlu menghafal semua jenis scam kerana taktik penipu sentiasa berubah. Sebaliknya, bina tabiat berikut setiap kali menerima permintaan yang mencurigakan.
1. Berhenti dahulu
Jangan terus membuat bayaran, menekan pautan atau memberikan maklumat. Ambil masa beberapa minit untuk bertenang.
2. Semak melalui saluran rasmi
Hubungi individu atau organisasi berkenaan menggunakan nombor yang terdapat pada laman web rasmi, aplikasi rasmi atau bahagian belakang kad bank. Jangan gunakan nombor yang diberikan oleh pemanggil.
3. Semak nombor telefon dan akaun bank
Gunakan portal rasmi Semak Mule PDRM untuk menyemak nombor telefon, akaun bank atau nama syarikat yang mencurigakan.
Namun, ketiadaan rekod dalam Semak Mule bukan jaminan bahawa urusan itu selamat. Akaun atau nombor telefon tersebut mungkin belum pernah dilaporkan.
4. Jangan dedahkan maklumat keselamatan
Jangan sesekali memberikan kata laluan, PIN, TAC atau OTP kepada sesiapa. Maklumat ini hanya untuk kegunaan pemilik akaun.
5. Sahkan permintaan daripada orang yang dikenali
Jika ahli keluarga atau rakan meminta wang melalui WhatsApp, hubungi mereka melalui panggilan biasa. Keluarga juga boleh menetapkan satu kata kunci rahsia untuk digunakan ketika berlaku kecemasan.
Apa Perlu Dilakukan Jika Sudah Menjadi Mangsa?
Jika wang sudah dipindahkan, bertindak dengan segera:
- Hubungi talian kecemasan scam bank anda.
- Hubungi Pusat Respons Scam Kebangsaan melalui talian 997.
- Buat laporan polis secepat mungkin.
- Simpan semua bukti seperti resit transaksi, nombor akaun, nombor telefon, pautan dan tangkap layar perbualan.
- Tukar kata laluan jika maklumat akaun telah terdedah.
Walaupun kejadian sudah berlaku lebih daripada 24 jam, laporan masih perlu dibuat kepada pihak bank dan polis.
Mangsa Scam Bukan Semestinya Cuai
Menjadi mangsa scam tidak bermaksud seseorang itu bodoh atau tidak celik teknologi. Penipuan moden direka untuk mengeksploitasi kepercayaan, emosi dan kelemahan manusia ketika membuat keputusan.
Sebab itu kita tidak sepatutnya memperlekehkan mangsa. Lebih baik berkongsi pengalaman dan modus operandi supaya orang lain tidak terperangkap dengan helah yang sama.
Dalam dunia digital hari ini, kemahiran menggunakan teknologi sahaja belum mencukupi. Kita juga perlu tahu bila perlu berhenti, membuat semakan dan berani berkata:
“Saya tidak akan buat apa-apa pembayaran sebelum membuat pengesahan.”
Ingin menguji tahap pengetahuan anda tentang ancaman dalam talian? Cuba Kuiz Keselamatan Siber Lestari Digital.
Rujukan rasmi:
