AI dan Pengesanan Rasuah: Bagaimana Teknologi Membantu SPRM

Rasuah jarang datang bersama bukti yang terus kelihatan jelas. Satu transaksi mungkin nampak biasa, tetapi corak yang mencurigakan boleh muncul apabila ribuan transaksi, dokumen tender, aduan dan rekod syarikat dibandingkan.

Menyemak semua maklumat itu secara manual tentu memerlukan masa. Di sinilah kecerdasan buatan atau AI boleh membantu penyiasat menapis data dan mengesan perkara yang mungkin terlepas daripada perhatian manusia.

Pada 3 Oktober 2026, Lembaga Penasihat Pencegahan Rasuah (LPPR) menyatakan bahawa AI dan analitik data berpotensi membantu Suruhanjaya Pencegahan Rasuah Malaysia (SPRM) mengenal pasti risiko rasuah lebih awal. Analisis boleh melibatkan maklumat aduan, corak transaksi dan aktiviti yang mencurigakan.

Perkataan “risiko” penting dalam konteks ini. AI boleh memberikan petunjuk awal, tetapi tidak boleh memutuskan bahawa rasuah benar-benar telah berlaku.

Bagaimana AI mencari corak yang luar biasa?

AI boleh membandingkan sejumlah besar rekod dan mencari persamaan, perubahan atau hubungan yang sukar dilihat melalui semakan biasa.

Sebagai contoh, sistem mungkin menandakan keadaan seperti:

pembayaran yang kerap dipecahkan kepada jumlah lebih kecil;
transaksi berulang dengan nilai hampir sama;
syarikat tertentu memenangi kontrak secara luar biasa;
beberapa syarikat menggunakan alamat atau maklumat hubungan yang sama;
perubahan mendadak dalam corak perbelanjaan; atau
hubungan antara individu, syarikat, akaun dan kontrak yang sebelum ini kelihatan tidak berkaitan.

Senarai ini hanyalah contoh umum tentang jenis kejanggalan yang boleh dikesan melalui analisis data. Setiap keadaan mungkin mempunyai penjelasan yang sah dan tidak boleh dianggap sebagai bukti rasuah dengan sendirinya.

Membantu penyiasat meneliti data dengan lebih pantas

SPRM sebelum ini memaklumkan bahawa teknologi AI dan sistem digital digunakan bagi membantu pemprofilan, pengesanan maklumat digital dan analisis awal.

Antara teknologi yang pernah disebut ialah platform Sentinel: Criminal Intelligence Analytics, alat pemprosesan bahasa, perisian analisis data serta sistem pengurusan aduan dan maklumat rasuah secara berpusat.

Teknologi seperti ini boleh membantu penyiasat menapis fail kewangan, membina peta hubungan antara individu dan syarikat serta mengenal pasti transaksi di luar kebiasaan.

Kelebihan utamanya ialah masa. Daripada menyemak setiap dokumen satu demi satu, pegawai boleh memberikan perhatian awal kepada rekod yang menunjukkan risiko lebih tinggi. Namun, petunjuk yang diberikan oleh sistem masih perlu diperiksa dan disahkan.

SPRM sedang memperluas penggunaan teknologi

Pada 2 Oktober 2026, MCMC dan SPRM memeterai memorandum persefahaman yang merangkumi kerjasama dalam bidang penguatkuasaan, pengurusan maklumat, pencegahan rasuah dan teknologi digital.

Kedua-dua agensi turut menyatakan hasrat untuk memanfaatkan AI bagi membantu mengesan, mencegah dan mengurus risiko salah guna kuasa serta penyelewengan dengan lebih sistematik.

SPRM juga bekerjasama dengan institusi pengajian tinggi. Pada Januari 2026, Akademi Pencegahan Rasuah Malaysia dan Monash University Malaysia menandatangani memorandum persefahaman berkaitan penyelidikan, latihan dan pembangunan teknologi.

Satu persidangan meja bulat yang diadakan pada 18 Jun 2026 pula membincangkan potensi AI dalam analisis data, pengesanan corak dan sokongan kepada proses membuat keputusan. Perbincangan itu turut menyentuh soal etika, ketelusan, akauntabiliti dan perlindungan hak individu.

Perkembangan ini menunjukkan bahawa penggunaan AI dalam usaha antirasuah sedang diperkukuh secara berperingkat. Ia bukan sebuah sistem automatik yang membuat keputusan sendiri tanpa pengawasan manusia.

AI masih boleh melakukan kesilapan

Sistem AI sangat bergantung pada data yang digunakan. Jika datanya tidak lengkap, tidak tepat atau berat sebelah, hasil analisisnya juga boleh mengelirukan.

Transaksi yang ditandakan sebagai luar biasa mungkin sebenarnya sah. Pada masa yang sama, aktiviti mencurigakan mungkin tidak dikesan jika maklumat yang diperlukan tiada dalam sistem.

Atas sebab itu, seseorang tidak sepatutnya dianggap bersalah hanya kerana namanya ditandakan oleh algoritma. Pegawai penyiasat masih perlu meneliti dokumen, mendapatkan keterangan saksi, menjalankan analisis forensik dan mengikuti proses undang-undang yang ditetapkan.

AI sepatutnya berfungsi sebagai alat bantuan, bukannya pengganti kepada pertimbangan dan tanggungjawab manusia.

Data sensitif perlu dilindungi

Sistem berkaitan siasatan rasuah boleh mengandungi maklumat yang sangat sensitif. Antaranya ialah identiti pengadu, rekod kewangan, dokumen siasatan dan butiran individu atau syarikat.

LPPR menegaskan bahawa penggunaan teknologi perlu disertai dengan kawalan keselamatan siber, kawalan akses, mekanisme pengesahan pengguna, perlindungan data, jejak audit dan pemantauan sistem.

Jejak audit membolehkan organisasi mengetahui siapa yang mengakses sesuatu maklumat, bila ia digunakan dan tindakan yang dilakukan. Langkah ini penting untuk mengurangkan risiko kebocoran data, akses tanpa kebenaran atau penyalahgunaan maklumat dalaman.

Sistem AI juga perlu diuji dari semasa ke semasa bagi memastikan keputusannya konsisten, boleh diterangkan dan tidak menandakan pihak tertentu secara tidak adil.

Apa maknanya kepada rakyat?

Penggunaan AI boleh membantu mempercepatkan pengesanan awal dan mengurangkan kemungkinan petunjuk penting terlepas pandang. Penyiasat juga boleh menumpukan perhatian kepada kes yang mempunyai maklumat atau corak risiko lebih kukuh.

Namun, teknologi tidak menggantikan peranan orang ramai. Aduan, dokumen, keterangan saksi dan maklumat daripada pemberi maklumat masih penting kerana semuanya memberikan konteks yang tidak semestinya boleh difahami oleh sistem.

Rakyat juga berhak mendapat jaminan bahawa AI tidak digunakan untuk membuat tuduhan secara automatik. Perlindungan data, semakan manusia dan proses undang-undang yang adil mesti terus menjadi keutamaan.

Kesimpulan

AI boleh diibaratkan sebagai lampu amaran. Ia membantu menunjukkan bahagian yang perlu diperiksa, tetapi tidak menentukan siapa yang bersalah.

Jika digunakan dengan betul, teknologi ini boleh membantu SPRM meneliti data dengan lebih pantas, mengesan hubungan tersembunyi dan memberi amaran awal terhadap risiko penyelewengan.

Keberkesanannya tetap bergantung pada kualiti data, kemahiran pegawai, keselamatan sistem dan semakan manusia yang bertanggungjawab. Dalam usaha memerangi rasuah, teknologi boleh menjadi alat yang kuat, tetapi keputusan akhir masih perlu dibuat berdasarkan bukti dan undang-undang.

Sumber rujukan

Kongsikan: