Setiap kali kita menonton video, menyimpan gambar dalam cloud, membuat pembayaran dalam talian atau meminta AI menjawab soalan, ada komputer lain yang sedang bekerja di belakang tabir.
Komputer itu bukan berada “di awan” seperti yang mungkin dibayangkan. Ia ditempatkan di sebuah kemudahan fizikal yang dikenali sebagai pusat data.
Permintaan terhadap perkhidmatan digital dan kecerdasan buatan menyebabkan semakin banyak pusat data dibangunkan di seluruh dunia. Malaysia juga muncul sebagai antara lokasi yang menarik perhatian pelabur, khususnya di Johor dan kawasan Greater Kuala Lumpur.
Menurut MIDA, Malaysia merekodkan pelaburan berkaitan pusat data sebanyak RM385.7 bilion dari 2021 hingga separuh pertama 2026. Angka itu menunjukkan skala minat pelabur, tetapi tidak bermaksud semua projek berkenaan sudah siap atau beroperasi.
Apa sebenarnya pusat data?
Pusat data ialah bangunan yang menempatkan pelayan, sistem storan, peralatan rangkaian dan pelbagai kemudahan sokongan.
Pelayan atau server ialah komputer berkuasa tinggi yang memproses dan menyimpan data. Selain pelayan, sebuah pusat data turut memerlukan:
- Sambungan internet berkelajuan tinggi.
- Sistem penyejukan.
- Bekalan elektrik yang stabil.
- Bateri dan penjana kuasa sokongan.
- Sistem keselamatan fizikal dan siber.
- Pemantauan sepanjang masa.
Mudah cerita, pusat data ialah antara infrastruktur yang membolehkan laman web, aplikasi, perbankan dalam talian dan perkhidmatan awan terus beroperasi.
Apabila kita menyimpan fail dalam cloud, fail itu sebenarnya masih berada pada peralatan fizikal di suatu lokasi.
Apa kaitannya dengan AI?
Sistem AI memerlukan kuasa pengkomputeran yang tinggi untuk mempelajari data, membina model dan menghasilkan jawapan kepada pengguna.
Kerja ini biasanya dilakukan oleh pelayan yang dilengkapi cip berprestasi tinggi seperti unit pemprosesan grafik atau GPU. Pelayan AI boleh memproses banyak data secara serentak, tetapi ia juga menggunakan lebih banyak tenaga dan menghasilkan lebih banyak haba.
Walau bagaimanapun, tidak semua pusat data dibina khusus untuk AI. Banyak pusat data turut digunakan untuk:
- Menyimpan data syarikat.
- Mengendalikan laman web dan aplikasi.
- Menyediakan perkhidmatan cloud.
- Menyokong urusan perbankan dan pembayaran.
- Menyimpan salinan sandaran.
- Menjalankan sistem kerajaan dan organisasi.
AI merupakan salah satu faktor yang mempercepatkan permintaan terhadap pusat data, tetapi bukan satu-satunya sebab industri ini berkembang.
Kenapa pusat data menggunakan banyak elektrik?
Pelayan dalam pusat data biasanya beroperasi 24 jam sehari. Selain menjalankan pemprosesan, tenaga turut diperlukan untuk sistem rangkaian, storan, bateri sokongan dan penyejukan.
Apabila ribuan pelayan beroperasi serentak, banyak haba akan terhasil. Suhu dan kelembapan perlu dikawal supaya peralatan tidak rosak atau berhenti berfungsi.
Menurut Agensi Tenaga Antarabangsa (IEA), sistem penyejukan boleh menggunakan sekitar 7% daripada keseluruhan tenaga di pusat data berskala besar yang cekap. Bagi pusat data perusahaan yang kurang cekap, bahagiannya boleh melebihi 30%.
Penggunaan sebenar bergantung pada saiz kemudahan, jenis pelayan, beban kerja, reka bentuk penyejukan dan keadaan cuaca.
Apa yang berlaku di Malaysia?
Pada minggu kedua Ogos 2026, bahagian penggunaan elektrik oleh pusat data dilaporkan mencecah 9.3%, berbanding purata sekitar 7% sepanjang tahun ketika itu.
Peningkatan tersebut berlaku ketika cuaca lebih panas menyebabkan sistem penyejukan memerlukan lebih banyak tenaga. Ia merupakan rekod bagi tempoh tertentu dan tidak sepatutnya dianggap sebagai kadar tetap sepanjang tahun.
Suruhanjaya Tenaga turut mengunjurkan bahawa pusat data berpotensi menyumbang sehingga 31% daripada permintaan elektrik Semenanjung Malaysia menjelang 2035.
Angka itu masih merupakan unjuran. Penggunaan sebenar kelak akan bergantung pada jumlah projek yang disiapkan, permintaan pasaran, peningkatan kecekapan teknologi dan keupayaan bekalan tenaga negara.
Bagaimana pula dengan penggunaan air?
Sesetengah pusat data menggunakan air dalam sistem penyejukan, tetapi tidak semua kemudahan menggunakan kaedah yang sama. Ada yang menggunakan penyejukan udara, air, cecair khas atau gabungan beberapa teknologi.
Jumlah air yang diperlukan bergantung pada reka bentuk sistem, lokasi, cuaca dan tahap kecekapannya.
Kerajaan telah memperkenalkan ukuran seperti Power Usage Effectiveness (PUE) bagi menilai kecekapan penggunaan tenaga dan Water Usage Effectiveness (WUE) bagi menilai penggunaan air.
Ukuran ini penting supaya pertumbuhan pusat data tidak hanya dinilai berdasarkan jumlah pelaburan, tetapi turut mengambil kira kesannya terhadap tenaga, air dan alam sekitar.
Apa manfaatnya kepada rakyat?
Pusat data boleh membantu mengembangkan ekonomi digital dan menyediakan kapasiti pengkomputeran yang diperlukan oleh perniagaan, kerajaan, institusi pendidikan serta pembangun teknologi.
Industri ini juga mewujudkan peluang dalam bidang seperti:
- Rangkaian komputer dan keselamatan siber.
- Kejuruteraan elektrik.
- Sistem penyejukan dan penyelenggaraan.
- Pengurusan pelayan dan perkhidmatan awan.
- Pembinaan, telekomunikasi dan logistik.
- Analisis data dan kecerdasan buatan.
Namun, manfaat sebenar tidak sepatutnya diukur berdasarkan nilai pelaburan semata-mata. Persoalan yang lebih penting ialah berapa banyak pekerjaan berkemahiran tinggi diwujudkan, sejauh mana syarikat tempatan terlibat dan sama ada teknologi tersebut memberi manfaat kepada masyarakat.
Adakah bil elektrik rakyat akan meningkat?
Pertambahan pusat data tidak bermaksud bil elektrik rumah akan meningkat secara automatik. Tarif elektrik dipengaruhi oleh pelbagai faktor, termasuk kos bahan api, struktur tarif, pelaburan rangkaian dan dasar kerajaan.
Namun, permintaan yang besar dan tertumpu di lokasi tertentu boleh memberi tekanan kepada rangkaian elektrik setempat. Bekalan kuasa, talian penghantaran dan kapasiti penjanaan perlu dirancang lebih awal.
Sebab itu, pembangunan pusat data perlu berjalan seiring dengan peningkatan kecekapan tenaga, penggunaan tenaga boleh baharu serta pelaburan dalam rangkaian elektrik.
Perlukah kita mengurangkan penggunaan AI?
Isunya bukan untuk menolak AI atau berhenti menggunakan perkhidmatan digital. Teknologi ini sudah menjadi sebahagian daripada kehidupan, pendidikan dan pekerjaan.
Apa yang diperlukan ialah pembangunan yang lebih terancang. Pengendali pusat data perlu menggunakan peralatan yang cekap, mengurus air dengan baik dan mendapatkan tenaga daripada sumber yang lebih bersih apabila boleh.
Pengguna pula boleh memilih perkhidmatan digital secara lebih berhemah, walaupun kesan terbesar tetap bergantung pada keputusan yang dibuat oleh pengendali teknologi, pembekal tenaga dan kerajaan.
Maju digital, bijak mengurus sumber
Pusat data menjadi asas penting kepada perkembangan AI, perkhidmatan awan dan ekonomi digital. Malaysia mempunyai peluang besar untuk mendapat manfaat daripada industri ini, tetapi pertumbuhannya perlu diurus dengan berhati-hati.
Kita mahukan perkhidmatan digital yang pantas dan boleh dipercayai. Pada masa yang sama, bekalan elektrik, penggunaan air, peluang pekerjaan tempatan dan kesan kepada alam sekitar tidak boleh diketepikan.
Dunia digital mungkin kelihatan ringan pada skrin, tetapi infrastrukturnya tetap menggunakan tanah, tenaga, air dan peralatan di dunia sebenar.
Sumber rujukan
- MIDA – MIDA Charts Next Phase for Malaysia’s Data Centre Sector
- Reuters – Malaysia’s Data Centres Consuming More Power as Temperatures Rise
- International Energy Agency – Energy Demand from AI
- Suruhanjaya Tenaga – Energy Sector Outlook 2026
- MITI – Guidelines for Sustainable Development of Data Centres
